Agranulocytoza
Agranulocytoza
(gr.a - nie, łac. granulum - ziarnko, gr. kýtos -
komórka) - to ciężka, często śmiertelna choroba krwi
polegająca na drastycznym niedoborze krwinek białych -
granulocytów obojętnochłonnych w wyniku zniszczenia
granulocytów bądź ich prekursorów w szpiku
kostnym na skutek działania przeciwciał bądź substancji toksycznych.
Objawia się upośledzeniem odporności i rozwojem zakażeń, najczęściej w
jamie ustnej na migdałkach w postaci owrzodzeń. W leczeniu
próbuje się określić i opanować przyczynę zaburzeń, dążąc do
eliminacji czynnika szkodliwego. Obowiązuje ochrona przed zakażeniami,
natomiast kiedy już pojawi się infekcja, stosuje się silne antybiotyki.
Ponadto podaje się czynniki wzrostowe dla neutrofili: G-CSF i GM-CSF.
Wśród substancji wywołujących agranulocytozę znajdują się
liczne leki, np. pirazolony (metamizol, składnik aktywny pyralginy,
aminofenazon, składnik pyramidonu), a także tiouracyl.
Agregacja
Agregacja
płytek krwi, zlepianie się płytek krwi po uszkodzeniu tkanki, w wyniku
czego powstaje czop zamykający uszkodzone naczynie krwionośne.
Agregacja płytek krwi jest jednym z procesów warunkujących
krzepnięcie krwi, w którym uczestniczy także wiele innych
czynników.
Alkilujące
środki
Często
używane w leczeniu nowotworów
Cytostatyczne środki. Melfalan i
cyklofosfamid są szczególnie dobrze znane w leczeniu
szpiczaka. "Alkilujące" odnosi się do sposobu, w jaki środki
chemioterapeutyczne oddziałują z DNA w złośliwych komórkach,
blokując ich podział i rozmnażanie.
Allogeniczny
Allos,
z greckiego = inny, odmienny. W tym kontekście, przeszczepienie szpiku
kostnego od innej osoby. Warunkiem wstępnym do niego jest to, aby
charakterystyka komórek dawcy i biorcy w znaczącej mierze
się pokrywała.
Anamneza
Historia
choroby; natura, początki i przebieg (obecnych) komplikacji omawianych
z chorym podczas konsultacji medycznych.
Anemia
Deficyt
krwi, redukcja liczby czerwonych krwinek, hemoglobiny, lub
ogólnie objętości krwi.
Antybiotyki
Lekarstwa
niszczące bakterie. Antybiotyki są używane do leczenia
chorób i infekcji spowodowanych bakteriami.
Antyemetyk
Lek
zapobiegający lub zmniejszający nudności i wymioty . Używany przede
wszystkim w leczeniu efektów ubocznych chemioterapii i
radioterapii.
Antygeny
Szczególna
struktura na powierzchni komórki bakterii, wirusa lub
grzyba. Gdy ciało zostaje zaatakowane przez takie patogeny, plazmocyty
powstałe z Limfocytów
B tworzą antyciała.
Aplazja
U
chorych na choroby nowotworowe: słaba morfologia krwi, przypisywana
działaniom chemio- i radioterapii.
Apoptoza
Apoptoza
to zaprogramowana śmierć komórki - dzięki temu mechanizmowi
usuwane są zużyte lub uszkodzone komórki. Można ją
przyrównać do zaplanowanego samobójstwa
komórki w organizmie wielokomórkowym mające na
względzie dobro całego organizmu. W odróżnieniu od martwicy,
gdzie dochodzi do uszkodzenia jakimś zewnętrznym czynnikiem, apoptoza
jest zjawiskiem naturalnym w rozwoju i życiu organizmów.
Termin apoptoza wprowadzono w 1972 roku i z greckiego oznacza nie
śmierć komórki ale opadanie liści i kwiatów.
Apoptoza, w odróżnieniu od nekrozy,
polega na kurczeniu się komórki poprzez utratę wody.
Asymptomatyczna
Choroba
bez objawów czy dolegliwości.
Autologiczny
Autos,
z greckiego = wytworzony przez samo ciało, nie sprowadzony z zewnątrz.
Tutaj: przeszczepienie zwrotne komórek własnych szpiku
kostnego.
Bazofil
(granulocyt
zasadochłonny)
Rodzaj
białej krwinki (leukocytu), o zasadochłonnych ziarnistościach,
wybarwiających się na niebiesko. Zazwyczaj bazofile stanowią 1% lub
mniej całkowitej liczby krwinek białych, lecz może ulegać zmianie w
wyniku różnych chorób.
Biopsja
Tkanka
zostaje usunięta za pomocą przyrządu (na przykład specjalnej kaniuli,
szczypców, lub skalpela) i zbadana następnie pod
mikroskopem. Opisywana bądź według techniki usuwania (na przykład
biopsja igłowa), bądź też według miejsca, z którego została
pobrana tkanka (np. biopsja błony śluzowej).
Bisfosfoniany
Leki
zmniejszające działalność osteoklastów i w ten
sposób leczące zagrażający życiu stan
Hipercalcemii, a także dodatkowo
uśmierzające ból i zmniejszający ryzyko destrukcji kości.
Blasty
Niedojrzałe
prekursory białych krwinek.
Chemioterapia
Leczenie
substancjami chemicznymi, które hamują wzrost
komórek nowotworowych w organizmie. Termin najczęściej
używany do określenia chemioterapii cytostatycznej, to jest do
zwalczania komórek nowotworowych poprzez użycie
leków, które utrudniają podział
komórek ( Cytostatyczne środki).
Chromosom
Struktura o kształcie nici zawarta w każdym jądrze
komórkowym, zawierająca czynniki dziedziczenia (geny),
składająca się z DNA (kwas dezoksyrybonukleinowy, materiał genetyczny)
oraz białka (zazwyczaj histony). Prawidłowa komórka ludzka
zawiera 46 chromosomów lub 22 pary homologiczne i 1 parę
chromosomów płciowych; od każdego z rodziców
dziedziczy się po jednym z każdej pary chromosomów.
Cyklofosfamid
Cyclophosphamide,
nazwa handlowa Endoxan - Asta (ATC: L 01 AA 01) lek cytostatyczny,
należący do leków alkilujących. Jest oksazafosforynową
pochodną iperytu azotowego. Jego działanie polega na związaniu
sąsiadujących ze sobą nici DNA, co doprowadza do zakłócenia
czynności życiowej komórki, a w konsekwencji do jej zgonu.
Jest cytostatykiem fazowo-niespecyficznym, swoistym dla cyklu
komórkowego. Jest, podobnie jak doksorubicyna, jednym z
najczęściej stosowanych cytostatyków.
Najważniejsze
działania niepożądane (uboczne) cyklofosfamidu:
supresja szpiku (leukopenia i trombocytopenia), nudności i wymioty,
jadłowstręt, włóknienie płuc, uszkodzenie mięśnia sercowego
(w większych dawkach), zapalenie pęcherza moczowego, wyłysienie,
wtórne nowotwory (szczególnie w drogach
odprowadzających mocz).
Cyklofosfamid
można podawać doustnie (w tabletkach) lub dożylnie w postaci wlewu
kroplowego.
Cytokiny
Substancje
posłańcy , za pomocą których, na przykład,
komórki obronne organizmu komunikują się ze sobą.
Cytostatyczne środki
Leki,
które przede wszystkim hamują rozwój
komórek nowotworowych, ale także powodują uszkodzenie
prawidłowych komórek organizmu. Pod tym względem podział
komórek jest często utrudniony ( Chemioterapia).
Czynniki wzrostu
Leki,
które mogą przyspieszyć wzrost granulocytów, na
przykład po chemioterapii.
Diagnostyka
Określenie
zbiorcze dla wszystkich badań prowadzących do rozpoznania choroby.
Dioksyny
Toksyczne
związki chemiczne (lepiej znane jako tak zwana trucizna Seveso)
które są produktem ubocznym pewnych procesów
technicznych; są one całkowicie nierozpuszczalne w wodzie, ulatniają się bardzo wolno
i w ogromnym stopniu przenikają do środowiska wiążąc się z pyłem i
drobinkami kurzu; mogą powodować choroby nowotworowe.
Dożylny
Wstrzykiwanie
leku lub substancji płynnej bezpośrednio do żył.
Elektrofereza
Frakcjonowanie
białek w polu elektrycznym. Umożliwia zarówno obliczenie
ilości, jak i na potwierdzenie monoklonalnej immunoglobuliny.
Elektroforeza jest używana zarówno w diagnostyce, jak i
monitorowaniu leczenia.
ELISA
(ang. enzyme-linked immunosorbent assay), czyli test immunoenzymatyczny
lub immunoenzymosorbcyjny, jest jednym z najpowszechniej stosowanych
testów w badaniach biomedycznych, zarówno
naukowych, jak i diagnostycznych. Służy on do wykrycia określonych
białek w badanym materiale z użyciem przeciwciał poliklonalnych lub
monoklonalnych skoniugowanych z odpowiednim enzymem.
Enzymy
Białka
w organizmie człowieka, które mają bardzo
zróżnicowane zadania. Mieszanki enzymów są
produkowane na przykład przez żołądkowo-jelitową błonę śluzową,
wątrobę, pęcherzyk żółciowy i trzustkę, i służą do
rozdrabniania lub trawienia pokarmów.
Eozynofil
Granulocyt
kwasochłonny, krwinka kwasochłonna, Eo – rodzaj krwinek
białych, które zawierają w cytoplazmie ziarnistości,
które przy barwieniu eozyną barwią się na kolor
ceglasto-czerwony. Granulocyty kwasochłonne należą do
komórek układu odpornościowego, które odgrywają
zasadniczą rolę w zwalczaniu pasożytów oraz reakcjach
alergicznych.
Erytrocyty
Czerwone
krwinki, odpowiedzialne za transport tlenu krwioobiegiem.
Erytroblastopenia
Rzadka
choroba krwi u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek.
Wybiórcza
aplazja czerwonokrwinkowa, zwana inaczej erytroblastopenią.
Wyraźny
związek tej rzadkiej choroby krwi występuje przy stosowaniu
preparatów erytropoetyny ordynowanych pacjentom z przewlekłą
niewydolnością nerek.
Przewlekła
niewydolność nerek powstaje przede wszystkim na skutek
procesów zapalnych toczących się w nerkach - koło 50%
przypadków, cukrzycy ok.16% przypadków,
nadciśnienia ok.7%, bywają też inne przyczyny. Szacuje się, że
dysfunkcja nerek to w naszym kraju problem około 100 tysięcy
osób, z których nie wszystkie się leczą.
Nerki chorego z przewlekłą niewydolnością nie tylko
nie oczyszczają prawidłowo organizmu, ale także nie produkują hormonu
erytropoetyny, niezbędnego do produkcji czerwonych krwinek. Stąd, w
celu zapobieżenia niedokrwistości, w zdecydowanej większości
przypadków, konieczne jest podawanie tego hormonu w postaci
preparatu epoetyny
Eozynofilia
Zwiększenie
liczby eozynofilów w rozmazie krwi powyżej 4%.
Do
eozynofilii może dochodzić w następujących chorobach: alergia, choroby
pasożytnicze, kolagenozy, ziarnica złośliwa, jako objaw zdrowienia w
przebiegu infekcji, płonica, choroba Addisona, Zespół Churga
i Strauss.
Etopozyd
(etoposide
phosphate, ATC: L 01 CB 01) – półsyntetyczna
pochodna podofilotoksyny o działaniu cytostatycznym. Należy do
leków fazowo-specyficznych (działa w interfazie). Jego
mechanizm działania nie jest do końca poznany. Wiadomo jedynie, że
zatrzymuje rozwój komórkowy powodując zerwanie
jednoniciowego i dwuniciowego DNA.
Działania
niepożądane: supresja szpiku, nudności i wymioty (o lekkim lub średnim
nasileniu), skurcz oskrzeli, zapalenie błon śluzowych, uczucie niesmaku
w ustach, łysienie (u 50% pacjentów), wtórne
białaczki.
Etopozyd
najczęściej podawany jest dożylnie we wlewie trwającym ok.2h, lub
doustnie (kapsułki)
Nazwy handlowe: Etoposide - Ebewe, Lastet, Vepesid
Frakcjonowanie
Tutaj:
dzielenie serii naświetlań na osobne sesje.
Gammapatia
monoklonalna.
Grupa chorób,
których charakterystyczną cechą jest rozrost pojedynczego
klonu plazmocytów (komórek plazmatycznych),
wytwarzających jednorodne białko monoklonalne (tak zwane białko M),
składające się z 2 łańcuchów ciężkich tej samej klasy oraz z
2 łańcuchów lekkich tego samego rodzaju.
Gammapatie monoklonalne dzieli
się na:
MGUS -
gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu
(ang. -
Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance).
MGUS łagodna powodująca
nadmierną produkcję immunoglobuliny G, immunoglobuliny A bądź
immunoglobuliny D. Rzadziej schorzenie dotyczy nadmiernej produkcji
immunoglobuliny M
MGUS towarzysząca innym chorobom
idiopatyczny białkomocz Bence'a
Jonesa
Złośliwa gammapatia
monoklonalna
szpiczak plazmocytowy (zwany
też szpiczakiem mnogim)
białaczka plazmocytowa
makroglobulinemia
Waldenströma
choroba łańcuchów
ciężkich
skrobiawica
zespół POEMS
Glikoproteina
Glikoproteiny
- wielkocząsteczkowe związki białek złożonych i wielocukrów
(lub pochodnych cukrów), występujące w osoczu krwi,
erytrocytach, błonach komórkowych i tkankach łącznych. Są
m.in. składnikiem śluzowych wydzielin zwierząt (nadają lepkość
ślinie).
Do glikoprotein należą hormony gonadotropowe przysadki, substancje
grupowe krwi, albumina jaja.
Granulocyty
Podgrupa
białych krwinek, bardzo ważnych przy zwalczaniu infekcji.
Grasica
Gruczoł
umiejscowiony za mostkiem; należy do układu limfatycznego jest częścią
układu odpornościowego organizmu.
Hemoglobina
Barwnik
krwi nadający erytrocytom czerwony kolor czerwone krwinki,
odpowiedzialny między innymi za transport i wiązanie tlenu.
Hematokryt
HCT
Hematokryt
(liczba hematokrytowa) jest to stosunek objętości elementów
morfotycznych krwi do całkowitej objętości krwi. Wyrażany zwykle w
procentach lub w tzw. frakcji objętości. Prawidłowe wskaźniki: dla
kobiet: 37-47%, dla mężczyzn: 42-52%,
dla niemowląt i dzieci: 30-40%.
Spadek poziomu hematokrytu może świadczyć o przewodnieniu albo
niedokrwistości (np. białaczka), natomiast zwiększenie następuje w
nadkrwistości (np. czerwienica). Podwyższony poziom świadczy
najczęściej o odwodnieniu lub jest wynikiem nadprodukcji
erytrocytów. Hematokryt często oznacza się
skrótem HCT.
Hemoglobina
(Hb lub HGB)
Czerwony
barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach, którego funkcją
jest przenoszenie tlenu - przyłączanie go w płucach i uwalnianie w
tkankach. Mutacje genu hemoglobiny prowadzą do chorób
dziedzicznych: anemii sierpowatej, talasemii lub rzadkich
chorób zwanych hemoglobinopatiami.
Normy
ilości hemoglobiny we krwi dorosłego człowieka wynoszą około 11,0-17,5
g/dl, jednak ze względu na różne metody pomiarowe każde
laboratorium analityczne ustala własne normy (zwykle podyktowane przez
producenta analizatora). Należy również zaznaczyć, że
fizjologicznie stężenie hemoglobiny u mężczyzn jest wyższe niż kobiet.
Hipercalcemia (hiperkalcemia)
Nadmiernie
podwyższony poziom wapnia w surowicy krwi; tej komplikacji można
zaradzić poprzez przeprowadzenie terapii bisfosfonianami.
HLA
Ludzkie
antygeny leukocytarne (skrót od ang. "Human Leukocyte Antigens"). Określa
to unikalną charakterystykę tkanki. Są one z góry ustalone w
genotypie. Określenie typu HLA jest bardzo istotne przy przygotowaniu
do transplantacji allogenicznej. Im większe podobieństwo wykazuje organ
dawcy i biorcy, tym większa szansa na udany przeszczep
komórek macierzystych.
Hormony
Substancje
posłańcy znajdujące się w organizmie człowieka. Nawet przy bardzo małej
koncentracji wpływają na metabolizm organizmu. Regulują procesy takie
jak wzrost, zachowania seksualne czy trawienie pokarmów i
docierają do miejsca działania przez krew lub limfę.
Immunoglobiny (IgA,
IgG, IgM)
Przeciwciałami
albo immunoglobulinami nazywa się białka wydzielane przez
komórki plazmatyczne (czyli pobudzone limfocyty B) w
odpowiedzi immunologicznej typu humoralnego, które mają
zdolność do swoistego rozpoznawania antygenów.
Poliklonalne immunoglobuliny, to jest mieszanka immunoglobulin od
dawców, są podawane w celu wzmacniania słabego systemu
obronnego. Paraproteina występujące u chorych na szpiczaka
mnogiego/plazmacytomę jest monoklonalną immunoglobuliną.
Infekcja
Inwazja
i rozmnażanie się patogenów w organizmie powodujących
choroby.
Infiltracja
plazmocytów
Naciek
tkanek organizmu przez plazmocyty.
Infuzja
Wprowadzenie
płynu (na przykład roztworu saliny) do organizmu, zwłaszcza poprzez
krew (Dożylny).
Interferony (IFN, ATC: L 03 AB)
Substancje
posłańcy, za pomocą których komunikują się między sobą
komórki obronne.
Substancje
pochodzenia białkowego (dokładniej glikoproteid), która
wpływa hamująco na proces produkcji większości białek, w tym wirusowych
w komórkach.
Dzisiaj substancje te mogą być produkowane sztucznie i używane w
leczeniu różnych form chorób nowotworowych.
Klirens
kreatyniny
Badanie
pomocne w ocenie i wykrywaniu nieprawidłowości funkcji nerek.
Inne
nazwy: GFR, współczynnik przesączania kłębuszkowego
Badanie
wykonuje się w przypadkach podejrzenia obecności czynników
wpływających na czynność nerek, takich jak niedrożność w obrębie nerki,
ostra lub przewlekła niewydolność nerek lub innych chorób,
jak zastoinowa niewydolność serca.
Patrz
też: Kreatynina.
Klon - Monoklonalny.
Komórki
macierzyste
Komórki
prekursory krwi, z których rozwijają się białe i czerwone
krwinki, a także płytki krwi. Komórki macierzyste mogą być
zawarte w szpiku kostnym i częściowo we krwi. Mogą zostać one stamtąd
pozyskane do przeszczepu, wyleczone i zwrócone dawcy (
Autologiczny przeszczep komórek macierzystych), lub
przeszczepione do identycznego biorcy z identycznym układem HLA
(przeszczep Allogeniczny).
Komputerowa
tomografia emisyjna i rezonans magnetyczny
Komputerowa
tomografia emisyjna i rezonans magnetyczny to procesy generowania
obrazów poprzez wykorzystanie elektromagnetycznych wibracji
części składowych tkanki w sztucznie wytworzonym polu magnetycznym.
Obrazuje ona wewnętrzne struktury ciała w wysokiej rozdzielczości,
przez co zapewnia dokładne zdjęcia przekrojowe.
Komputerowa tomografia emisyjna jest
często nieodpowiednia dla pacjentów z rozrusznikami serca,
szczególnie zaniepokojonych chorych, czy dla ludzi,
którzy mogą być poddawani tylko krótkotrwałym
badaniom.
Kreatynina
Kreatynina
jest organicznym związkiem azotowym, produktem rozpadu kreatyny,
wykorzystywanej przez mięśnie w celu magazynowania i przekazywania
energii.
Ilość
kreatyniny wytwarzanej przez organizm zależy od masy mięśniowej i jest
stała dla danej osoby. Jest ona usuwana z organizmu w kłębuszkach
nerkowych (jednostki filtrujące przepływającą przez nie krew). Ilość
kreatyniny pobranej z krwi zależy od zdolności filtracyjnych
kłębuszków oraz dopływu krwi do nerek. Jeżeli kłębuszki są
uszkodzone, lub też przepływ krwi jest wolniejszy, mniejsza ilość
kreatyniny zostaje usunięta z krwi i uwolniona do moczu.
Laminektomia
Zabieg
na kręgosłupie, polegający na usunięciu jednego lub kilku łuku
kręgów. Metoda ta umożliwia dostęp do kanału kręgowego i
zawartego w nim rdzenia kręgowego. Blaszkę łuku kręgowego usuwa się
obustronnie. Najczęściej zabieg ten jest stosowany w przypadku
zapadniętego lub wpuklającego się dysku międzykręgowego, ropniaka opony
rdzenia
kręgowego
(u osób wyniszczonych, z cukrzycą, z przewlekłą
niewydolnością nerek).
Leukocyty
Białe
krwinki krwi. Odgrywają główną rolę w walce organizmu z
infekcjami. Komórki te dzielą się na trzy główne
grupy: Granulocyty, Limfocyty,
Monocyty. U zdrowych osób
tylko mała część leukocytów obecnych w organizmie znajdowana
jest we krwi; większość leukocytów jest zawarta w szpiku
kostnym lub w różnorakich organach i tkankach. Zwiększona
liczba leukocytów we krwi jest oznaką choroby.
Leukocytoza
Leukocytoza
jest to zwiększona liczba krwinek białych (leukocytów)
(oznaczenie: WBC - ang. white blood cells) w morfologii krwi obwodowej.
Na liczbę leukocytów we krwi składają się różne
rodzaje krwinek: neutrofile (do 70%), eozynofile (do 4%), bazofile (do
1%), limfocyty (20-25%) oraz monocyty (do 8%).
W zależności od tego, który z
rodzajów leukocytów występuje we krwi obwodowej w
zwiększonej ilości (parametry uzyskiwane poprzez wykonanie rozmazu krwi
obwodowej) mówimy o neutrofilii, eozynofilii, bazofilii,
limfocytozie lub monocytozie.
Leukopenia
Leukopenia
lub leukocytopenia - to stan hematologiczny objawiający się obniżeniem
WBC (ang.White Blood Cell) - czyli leukocytów we krwi
obwodowej (norma 4.000-10.000).
Może
być spowodowana przez różne czynniki m.in choroby
nowotworowe krwi tj. białaczkę, czy też nieprawidłowy rozwój
linii komórkowej w szpiku czerwonym. Wśród
chorób potencjalnie mogących być przyczyną leukopenii należy
wymienić: przewlekłe choroby krwi i szpiku kostnego (w tym białaczki),
ostre i przewlekłe zatrucia substancjami organicznymi (rozpuszczalniki,
farby olejne, benzen itp.), choroby powodujące powiększenie śledziony
(np. nadciśnienie wrotne, przewlekłe choroby wątroby), ciężkie
przewlekłe niedożywienie lub ciężki przewlekły stres oraz wpływ
przewlekle stosowanych leków.
Limfocyty
Podgrupa
białych krwinek, pomagająca zwalczać choroby i substancje obce,
dzieląca się na dwa podtypy Limfocyty
B i Limfocyty T.
Tylko mała ilość limfocytów znajduje się we krwi, a
pozostałe znajdują się w organach limfatycznych (takich jak grasica czy
śledziona), gdzie się namnażają.
Limfocyty
B
Podgrupa
limfocytów, która dojrzewa w szpiku kostnym, w
węzłach chłonnych, śledzionie i w innych organach limfatycznych u
ludzi. W razie kontaktu ze szczególnym antygenem, Limfocyty
B przekształcają się w produkujące przeciwciała plazmocyty lub w tak
zwane komórki pamięci.
Te ostatnie stają się znowu aktywne w
wypadku odnowionego kontaktu z tym samym antygenem (z
pomocą
Limfocytów T) i przekazują
informacje zmagazynowane do plazmocytów, które
produkują wtedy odpowiednie przeciwciała ( Nieswoisty system obronny).
Limfocyty
T
Limfocyty
T są różnicowane w grasicy, małym organie za mostkiem.
Limfocyty przenoszą na swojej powierzchni komórkowej
kompleksy paraprotein, które rozpoznają i wiążą antygeny.
Kompleksy te reagują tylko na określone antygeny, tak jak klucz pasuje
do określonego zamka. Powoduje to aktywacje Limfocytów T.
Rozróżnia się cytoksyczne Limfocyty T, które mogą
wiązać i rozpuszczać komórki rozpoznane jako obce, to jest
komórki noszące antygeny, pomocnicze Limfocyty T. Przy
pomocy produkcji różnorodnych czynników wzrostu,
umożliwiają one podział między Limfocytami B, a komórkami
produkującymi przeciwciała.
Limfocytoza
Limfocytoza
- zwiększenie liczby krwinek białych (limfocytów) we krwi
obwodowej.
Jest
objawem trwania w organizmie procesów zapalnych,
naruszających równowagę układu odpornościowego organizmu i w
okresie rekonwalescencji po wszelkich chorobach infekcyjnych lub przy
przebiegających łagodnie zakażeniach swoistych, jak gruźlica lub kiła.
Bardzo duża limfocytoza jest objawem białaczek limfatycznych.
Limfocytozę
wykazuje się podczas badania morfologii krwi.
Łagodność/Złośliwość
Łagodność
albo złośliwość wzrostu. Łagodne nowotwory nie zagrażają życiu ani
zdrowiu. Złośliwe nowotwory są nieuleczalne i mają tendencję do
naciskania prawidłowych tkanek i do nawracania po usunięciu.
Makrofagi
Komórki
fagocytarne; razem z Monocytami
tworzą system obronny przeciw patogenom dostającym się z zewnątrz
organizmu.
Markery
nowotworowe
Substancje
antygenowe, których obecność jest charakterystyczna dla
niektórych postaci nowotworów. Wiele
komórek rakowych (np. komórki raka sutka i
komórki raka żołądka) charakteryzuje się obecnością
antygenów nowotworowych T (antygen Thomsena-Friedenreicha).
W zdrowych komórkach ekspresja tych antygenów
jest zahamowana, natomiast mogą się one ujawniać w komórkach
nowotworu złośliwego.
Przykłady
markerów nowotworowych
Marker:
Immunoglobuliny; Nowotwory: Szpiczak mnogi.
MCHC
- (z ang. Mean Corpuscular Hemoglobin Concentration)
Wskaźnik
średniego stężenia hemoglobiny w objętości krwinek czerwonych. Norma
wynosi 33-36,5 g/dl. Pomaga ustalić, czy niedokrwistość jest skutkiem
niedoboru żelaza, kwasu foliowego czy witaminy B12.
Obliczamy MCHC ze wzorów:
MCHC [nmol/L] = Hb [mmol/L] / Hematokryt [L/L]
MCHC [g/dl]= Hb [g/dL] x 100 / Hematokryt [%]
MCV
Wskaźnik
średniej objętości krwinki czerwonej. U zdrowego dziecka wynosi około
80 fl. Pomaga ustalić, czy niedokrwistość jest skutkiem niedoboru
żelaza, kwasu foliowego czy witaminy B12.
Wartości objętości krwinek niższe niż 70 fl są charakterystyczne dla
niedoboru żelaza. Wyższe niż 110 fl mogą świadczyć o niedokrwistości z
niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego.
MCV obliczane jest ze wzorów:
Hematokryt [%] x 10 / liczba erytrocytów
[mln/1μL³]
Hematokryt [L/L] x 1000 / liczba erytrocytów [x 1012 / 1L]
Melfalan
(ATC:
L 01 AA 03) — lek należący do pochodnych iperytu azotowego,
który zawiera rodnik fenyloalaninowy. Ma właściwości
alkilujące, jest cytostatykiem swoistym dla cyklu
komórkowego. Działa wolniej i jest mniej toksyczny niż np.
cyklofosfamid.
Zastosowanie:
szpiczak mnogi, czerwienica.
Mieloblasty - Komórki
prekursory Granulocytów.
Mielogram
Mielogram
to wyrażona w procentach zawartość różnych
rodzajów komórek jądrzastych w szpiku kostnym
pobranym drogą nakłucia (punkcji). Prawidłowy szpik jest miękki, stąd
możliwe jest pobranie go do badania drogą nakłucia jamy szpikowej.
U
dorosłych nakłuwa się najczęściej mostek lub kość biodrową, u dzieci
kość piszczelową. Z pobranej miazgi sporządza się rozmazy i ogląda pod
mikroskopem świetlnym.
Monocyty (MONO)
Podgrupa
białych krwinek; monocyty i Granulocyty
niszczą bakterie zjadając je. W przypadku deficytu tych
komórek, Nieswoisty
system obronny organizmu jest naruszony.
Monoklonalny
Należący
do jednego i tego samego klonu komórek. Szpiczak
mnogi/plazmacytoma rozwija się z jednego złośliwego klonu i wszystkie
pochodzące z niego komórki są takie same.
Komórka-matka i jej komórki-córki
formują patologiczny klon.
Nawrót
Powrót
choroby, w węższym znaczeniu jest to ponowne pojawienie się nowotworu
po całkowitym wyleczeniu.
Neutrofile
(NEUT)
Granulocyty
obojętnochłonne są komórkami układu odpornościowego
należącymi do granulocytów. Pełnią zasadniczą rolę w
odpowiedzi odpornościowej przeciwko bakteriom, ale nie pozostają
obojętne również względem innych patogenów.
Neutropenia - Obniżenie ilości
granulocytów obojętnochłonnych w surowicy krwi.
Nieswoisty
system obronny
Fagocyty
(makrofagi), Monocyty
i obojętnochłonne Granulocyty
pomagają nieswoistemu systemowi obronnemu zwalczać obce patogeny.
Nietrzymanie
moczu
Tutaj:
utrata kontroli nad układem moczowym, niezamierzone oddawanie moczu.
Nowotwór
Proliferacja
niekontrolowana i patologiczna określonych komórek,
która może wystąpić w każdym miejscu organizmu człowieka.
OB
patrz: Odczyn Biernackiego
Objawy
ogólne choroby
Często
przy chorobach nowotworowych równocześnie występują trzy
tzw. Objawy ogólne: podwyższona temperatura ciała, nocne
poty i spadek masy ciała.
Obrona
immunologiczna
Umiejętność
zwalczania antygenów, to jest ciał obcych takich jak
bakterie czy grzyby, przez system obronny organizm człowieka.
Obrona
infekcyjna
Obrona
organizmu przed zainfekowaniem bakteriami, wirusami lub grzybami.
Obrona przed infekcjami składa się z nietkniętej skóry
(kwasowa powłoka, naturalna flora bakteryjna) i błony śluzowej
(wydzielina błony śluzowej zawiera substancje, które
unieszkodliwiają patogeny), jak i z
Swoistego i
Nieswoistego układu obronnego.
Odczyn
Biernackiego (OB, ESR)
(z
ang. erythrocyte sedimentation rate - poziom sedymentacji
erytrocytów)
Miara
szybkości opadania krwinek w osoczu w jednostce czasu. Zwykle jest
określany po jednej, a czasem dwóch godzinach. Test ten i
jego zastosowanie w diagnostyce medycznej zostały po raz pierwszy
opracowane w 1897 przez polskiego lekarza Edmunda Biernackiego.
Wykonanie
- polega na pobraniu krwi, najczęściej z żyły odłokciowej do strzykawki
zawierającej cytrynian sodu i następnie umieszczenie tej krwi w
specjalnie kalibrowanej (co 1 milimetr) rurce.
Przyczyny zwiększenia:
Niechorobowe:
w czasie ciąży i w okresie połogu, podczas miesiączki podczas
stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych.
W innym przypadku zwiększony opad może wskazywać na: ostry stan
zapalny, przewlekły stan zapalny - gorączka reumatyczna, reumatoidalne
zapalenie stawów, niedokrwistość, niedoczynność i
nadczynność tarczycy, ziarnica złośliwa, szpiczak mnogi, stosowanie
niektórych leków dożylnych, urazy, złamanie
kości, zespół nerczycowy, wstrząs.
Osocze
krwi
Część
składowa krwi (55% objętości całej krwi) składające się w ponad 90% z
wody i białek.
Osteoklasty,
Osteoblasty
Często
określane jako fagocyty kości, ponieważ zmniejszają one gęstość tkanki
kostnej. Odpowiednikami osteoklastów są osteoblasty;
pomagają one tworzyć substancję kostną.
Osteoliza
Miejsce
w kości, w którym redukowana jest masa kostna. Przy
szpiczaku mnogim/plazmacytomie, redukcja ta następuje w wyniku
nadmiernej aktywności osteoklastów.
Osteoporoza
Dolegliwość
systemu szkieletowego związana z utratą gęstości i masy kości, oraz ze
zwiększoną podatnością kości na złamania.
Paraproteiny
Zbiorczy
termin określający monoklonalnie utworzone
Immunoglobuliny i fragmenty
immunoglobulin. Są one produkowane przez komórki szpiczakowe
i są spotykane w wysokich stężeniach w surowicy krwi.
Pestycydy
Nawozy.
Plazmocyt
Szczególny
rodzaj komórek limfatycznych. Prawidłowe plazmocyty
produkują przeciwciała przeciw obcym patogenom. W przypadku szpiczaka
mnogiego występuje niczym nie kontrolowane mnożenie się patologicznych
plazmocytów, produkujących atypowe i nieefektywne
przeciwciała.
Pochodne
morfiny
Pochodne
morfiny to substancje o podobnym do morfiny działaniu.
Poliklonalny
Przeciwieństwo Monoklonalnego; nie
należący do tego samego klonu komórkowego.
Prognoza
Przewidywany
dalszy rozwój choroby.
Psychologiczny
Emocjonalny/umysłowy.
Punkcja
Usuwanie
płynów ustrojowych z naczyń (krwionośnych),
otworów ciała, narządów czy guzów
poprzez użycie hypodermicznej igły.
Przeciwciała
Integralna
część systemu obronnego organizmu człowieka. Przeciwciała wiążą obce
antygeny i własne, na przykład substancje toksyczne oraz wirusy, i
unieszkodliwiają je. W medycynie przeciwciała mogą być używane do
celów diagnostycznych i leczniczych. Tak zwane monoklonalne
przeciwciała mogą być produkowane w laboratorium i używane w celach
terapeutycznych do leczenia chorób nowotworowych.
Przeszczepienie
komórek macierzystych szpiku kostnego
Przeszczep
komórek macierzystych pozyskanych ze szpiku kostnego, lub z
krwi obwodowej. Istnieje podstawowa różnica między
przeszczepem szpiku kostnego od samego chorego ( Autologiczny
przeszczep szpiku kostnego), a tym od członka rodziny, bądź od osoby
trzeciej ( Alogeniczny przeszczep szpiku kostnego).
Radioterapia
(Leczenie naświetlaniem)
Leczenie
promieniami jonizującymi, wycelowanymi precyzyjnie w określony obszar
organizmu poprzez użycie odpowiedniego nadajnika (zwykle akceleratora
linearnego). Pole radiacyjne jest zaplanowane i obliczone wcześniej w
taki sposób, aby dozowanie w regionie docelowym było
odpowiednio wysokie, a prawidłowa tkanka była chroniona najlepiej jak
to możliwe. Rozróżnia się radioterapię wewnętrzną
(cząsteczkami promieniotwórczymi) i naświetlanie pochodzące
z zewnątrz.
Remisja
Ustąpienie
przewlekłych objawów choroby; jednakże remisja nie
koniecznie jest równoznaczna z wyleczeniem.
Terminologia
kliniczna podkreśla różnicę między remisją pełną i remisją
częściową.
Sepsa
(Posocznica)
Infekcja
spowodowana przez mikroorganizmy i dotykająca cały organizm człowieka.
Spiekanie
Deformowanie
się kręgów w kręgosłupie.
Swoisty
system obronny
W
kategoriach patogenów, rozróżniane są nieswoista
dziedziczna i swoista nabyta odporność. Oba systemy są ze sobą
połączone. Nośnikami swoistego systemu obronnego są przede wszystkim Limfocyty.
Symptom - Objaw choroby.
Szpik
kostny
Tkanka
wypełniająca wnętrze kości; miejsce tworzenia się komórek
krwi.
Terapia - Leczenie choroby,
działanie lecznicze.
Tomografia
Komputerowa (TK)
Sterowana
komputerowo rentgenowa procedura diagnostyczna służąca do tworzenia
przekrojowych obrazów (tomogramów). Komputer
ocenia obrazy przekrojowe na podstawie absorpcji delikatnego
promieniowania rentgenowskiego wysłanego przez badaną warstwę.
Trombocyty
Płytki
krwi; jedna z głównych składowych części krwi, produkująca
skrzepy w celu zamykania ran i zabezpieczania przed poważnym
krwawieniem.
Ultrasonografia
USG
Nieinwazyjna,
atraumatyczna metoda diagnostyczna, pozwalająca na uzyskanie obrazu
przekroju badanego obiektu.
Jednym
z bardzo popularnych obecnie zastosowań ultrasonografii jest USG naczyń
krwionośnych z wykorzystaniem zjawiska Dopplera. USG doppler pozwala na
ocenę prędkości oraz kierunku przepływu krwi w naczyniach. Jako metoda
całkowicie nieinwazyjna jest obecnie najpopularniejszym typem badania
naczyń pozwalającym na dokładną ocenę zmian w zdecydowanej większości
przypadków.
Wapń
(Ca, łac. calcium)
Pierwiastek
chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym.
Wapń
wchodzi w skład kości oraz niektórych rodzajów
ścian komórkowych.
Całkowita zawartość wapnia w organizmie człowieka wynosi 1,4-1,66% masy
ciała, z czego 99% występuje w postaci związanej w kościach
(hydroksyapatyty), natomiast pozostała część występuje w postaci
zjonizowanej w surowicy krwi. Wapń zjonizowany jest obecny w płynie
śródkomórkowym oraz pozakomórkowym
Winkrystyna
(ATC: L 01 CA 02)
Alkaloid
barwinka (Vinca minor) o działaniu cytostatycznym. Należy do
leków z grupy cytostatyków fazowo-specyficznych
(faza M.). Jej działanie polega na wiązaniu się z tubuliną i hamowaniem
mitozy.
Działania
niepożądane: skurcz oskrzeli, zaparcia, niedrożność porażenna jelit,
bóle szczęk
uczucie mrowienia i drętwienia w okolicach kończyn, zaburzenia
widzenia, łysienie.
Winkrystynę
podaje się wyłącznie dożylnie. Wynaczynienie powoduje martwicę
okolicznych tkanek.
Wzór
białokrwinkowy
Procentowy
skład białych krwinek.
